Czerwiec

Stara prasłowiańska nazwa szóstego miesiąca roku (także czyrzw, czyrw, czyrwotoczyna, czerwotocz). Wywodzi się ona od nazw rośliny i związanej z nią larwy. Ale po kolei.

Czerwiec trwały, niepozorna roślina z goździkowatych, rosnąca na piaskach i ugorach, o zielonkawych kwiatach była zawsze, a zwłaszcza do końca XVI w. bardzo popularna na terenach polskich. Do jej korzeni przyczepiał się owad czerwiec polski. Jego larwy o barwie blado czerwonej wiosną wychodziły na chwilę na powierzchnię ziemi. Wtedy całe wsie ruszały na pola czerwcowe – wykopywano rośliny, ich korzenie otrząsano na rozłożone płachty i z powrotem zakopywano. Zebrane poczwarki suszono na słońcu lub w piecu do pieczenia chleba. I tak otrzymywano bardzo trwały purpurowy barwnik, głównie do farbowania płótna, a zwłaszcza na królewskie płaszcze i suknie zamożnych dam. Malarze sporządzali z niego farby. W Rusi kolorowano nim wódkę i wino, barwiono koniom ogony i leczono różne choroby.

Obfitość czerwca na ziemiach polskich przyczyniła się nie tylko do nadania nazwy okresowi jego pozyskiwania, ale także prawdopodobnie spowodowała, że kolor szkarłatny stał się w czasach Piastów wręcz narodowym.

Uzyskiwany barwnik był wówczas jedynym w Europie. Stał się więc na kilkaset lat naszym największym towarem eksportowym. Droższy i dużo łatwiejszy w transporcie niż drewno, zboże, bursztyn czy sól był sprzedawany na tereny dzisiejszych Niemiec, Włoch, Francji i Anglii. Ważnymi odbiorcami było Imperium Osmańskie i Armenia. Tam stosowano go do kolorowania safjanów (wyprawionej skóry koziej).

Po odkryciu Ameryki handel czerwcem polskim załamał się w pierwszej połowie XVII w. Zastąpiono go bowiem barwnikiem tańszym, a zarazem dającym trwalszą barwę, mianowicie koszenilą z pluskwiaka żerującego na kaktusach (opuncjach) w Meksyku.

Obecnie nazwa “czerw” nadal funkcjonuje jako fachowa nazwa larw niektórych owadów, a pszczelarze od dawna określają tak stadia rozwojowe pszczoły. Stąd także przypuszczenie, że miesiąc pojawiania się czerwi w barciach wziął nazwę właśnie od nich (lub od czasownika czerwić się, czyli lęgnąć).

W medycynie i weterynarii „czerwie chirurgiczne” wykorzystuje się od starożytności do leczenia ran. Na Dalekim Wschodzie czerwie stanowią przysmak i składnik lekarstw.

A tak przy okazji – angielska nazwa miesiąca czerwca (June) to hołd dla rzymskiej bogini Juno, patronki małżeństw oraz kobiet. Jej imię pochodzi od łacińskiego „juvenis”, oznaczającego „młodych ludzi”. Czas ten był bowiem utożsamiany z godami i miłosnymi wybrykami.

Życzę wszystkim Państwu danego czerwca i całych wakacji.

Renata Nowacka

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *